Nagle za oknem robi się bajkowo, a dla Węgrów to koniec świata.

W najdalszym planie poprzez śnieżycę przebija się mgliście wieża ciśnień.

Oni się tutaj już trochę przyzwyczaili, że te ich lamenty traktuję z politowaniem, ale i tak te polskie -35 st. C robiło odpowiednie wrażenie. Cóż, tu wyjście w mini przy -3 st. C robi odpowiednie wrażenie, a ja lubię robić wrażenie, zwłaszcza odpowiednie, więc dochodzę do wniosku, że warto było się hartować w polskich zimach całą młodość, by teraz żywiołowo rozgrzewać Węgrów podczas klęsk.

To zasypany skład na bocznicy, ale pociągi cudem jeżdżą. Za to kierowcy uważają, że w takich warunkach nie da się wsiąść za kółko.

Pogoda pogodą, praca pracą, ale karnawał jest od tego, by oddawać się w wolnych chwilach upojnym rozrywkom. Byliśmy zgraną ekipą na kręglach. Od niedawna jest w Siófok bardzo nowoczesne Teke & Bowling Center. Bowling to kręgle, jakie znamy z Polski. A teke to węgierska odmiana kręgli. Nieco mniejsze są kule (jeśli te do kręgli przyrównamy do arbuza, to te do teke są wielkości melona) i nie mają dziurek na palce. Inny jest też rodzaj nawierzchni toru – bardziej laminat niż parkiet. A same kręgle zdają się być lżejsze i w sumie trudniej je strącić, bo przewrócenie jednej czy dwóch – nawet ze środka zgrupowania – wcale nie powoduje, że kładą się pozostałe. W dodatku przeklęta kula rzucona choćby najbardziej perfekcyjnie w sam środek, co to normalnie człowiek otrzepuje ręce i  triumfalnie sięga po łyk piwa, potrafi w ostatnim momencie skręcić totalnie w bok i z gracją ominąć całe towarzystwo z boku, nie wpadając przy tym do rynienki (sic!). Ale i chyba przez to zabawa jest większa – przynajmniej mi się bardzo podobało (choć przegrywałam w wielkim stylu).

Tor do kręgli w odmianie węgierskiej. Jest ich 4, w głębi po prawej widać (wiem, nic nie widać) 2 tory do kręgli bardziej nam znanych.

Na kręgielnię nie można rzecz jasna wejść w butach, w których się przyszło...

...ale można liczyć na gustowne obuwie na miejscu...

...w różnych kolorach i rozmiarach.

Poza tym tradycyjnie już zaliczałam świniobicie. W zasadzie tydzień w tydzień, bo w końcu jest karnawał. Aura sprzyjała, bo dzięki temu, że spadł śnieg można było urządzić kulig po okolicy. I jak zawsze: goście się rozgrzewali  i bawili, a świnkę ćwiartowano i przerabiano na pyszności. Pierwszy raz jadłam węgierskie zimne nóżki – w sumie jak nasze, ale mocno doprawione czosnkiem i posypane… słodką papryką. Pycha!

Temperatura może nie sprzyja pracującym, ale sprzyja procesowi przetwarzania - robota jak w chłodni.

Z niego to raczej kotletów nie będzie.

Towarzystwo rozgrzewa się od wewnątrz palinką, a od zewnątrz koksownikiem.

I na koniec absolutna rewelacja tego karnawału: dostałam w prezencie helikopter! Już chyba wszyscy wiedzą, jak mi zrobić przyjemność (znaczy się na inne sposoby też można…). I że jestem techniczną dziewczynką i jak małe dziecko lubię techniczne zabawki. Helikopter jest cudowny, w polskich barwach, sterowany na podczerwień, ma zasięg do 50 m, ale z powodzeniem można nim latać także po mieszkaniu. Ćwiczę pilnie (bo prosto nim sterować wcale nie jest), by na wiosnę wylecieć pod niebiosa. Czego sobie i Państwu w ostatki życzę!

Maszyna marzeń! Jest po prostu prze-pięk-ny!!!

Ostatnia impreza grudniowa mnie ominęła. A przyjaciele kusili jak diabli (nomen omen, bo była pod hasłem: „Anioły i Demony”), bym przyjechała choćby na weekend. Później, jak słuchałam relacji, to ckniło mi się niepomiernie – może nie do ich przygód, ale że nie byłam ich naocznym świadkiem… Rzecz cała rozgrywała się w willi na trzech poziomach. Schody w górę, schody w dół, schody, schody, schody… Spadanie z nich po pijaku też nigdy nie wyjdzie z mody. Trup ścielił się gęsto. Ale trafił się jeden bardziej poszkodowany (o ile można być bardziej poszkodowanym od trupa). Towarzystwo otrzeźwiało i załadowało go w karetkę.

Tak, jak stał (a raczej leżał) – czyli w stroju demona. Ponoć pogotowie całość zgromadzenia w przebraniach anielsko-diabelskich wzięli za jakąś sektę, ale pomocy udzielili profesjonalnie, by nieszczęsny bies mógł się napić jak najszybciej, wracając w podskokach na tę pełną upadłości imprezę.

A zatem nie miałam chwili wahania, gdzie mam spędzić swoje krótkie ferie z dala od balatońskiej roboty. Otwock! Było anielsko błogo i diabelnie rozwiąźle. Tylko że nie sądziłam, że moja podświadomość każe mi się tak jednoczyć z tymi czortami. I ja przysięgam, że tego nie planowałam. Lecąc na pociąg do Siófok, spadłam ze schodów…

Jak dotarłam nad Balaton, pognałam do szpitala. Nie byłam w przebraniu, ale i tak patrzyli na mnie, jak na sektę. Potwornie stłukłam sobie rękę. Wygląda szpetnie, ale to, że nic mi nie jest, kazało Węgrom wbudzić podejrzenia o moje konszachty z diabłem. Ja się nie zarzekam, ale nie umiem ich przekonać, że u nas naprawdę jest zimniej i mocniej trzeba się rozgrzewać.

p.s. zdjęć nie będzie, bo musiałyby to być zdjęcia nieapetycznej rączki (którą mam pod ręką), szpitala (którego zdjęć nie mam) lub diabła (który nie lubi się fotografować).

Skłamałam z tym brakiem zdjęć - cudowna droga z Otwocka do Świdra.

Zrobiłam leczo. To nie jest najlepszy czas na leczo. Leczo robi się pod koniec lata, na początku jesieni – gdy są świeże dojrzałe pomidory i papryka. Wtedy ta potrawa ma największy aromat. Ale na pobliskiej hali targowej nawet zimą można kupić węgierskie warzywa, które wciąż mają smak i zapach, więc wyszło naprawdę przyzwoicie.

Francuski rondel z węgierskim leczo przyrządzonym przez polską dziewczynkę.

Robiłam „leczo” w Polsce. Dziś się czerwienię na samo wspomnienie, choć wszystkim smakowało. Jednak do węgierskiego leczo miało się to tak, jak schabowy do kotleta z indyka w panierce z otrębów. Na Węgrzech też nie ma jednego przepisu na leczo – w każdym domu robi się je w nieco inny sposób. Ale parę fundamentalnych zasad jest i te przekazuję poniżej.

1 kg papryki

3 pomidory

2 cebule

0,5 kg kiełbasy

plaster boczku

3 ząbki czosnku

3 jajka

smalec lub olej

słodka papryka w proszku, vegeta, majeranek, sól, łyżeczka ostrej pasty paprykowej (ewentualnie chili) – wedle uznania

1. Podstawa to papryka. Żadne holenderskie tri-color. Biała, u nas dostępna krótko jesienią – i wtedy naprawdę warto robić leczo! I to papryka ma w tej potrawie dominować. Ja pamiętam, że w Polsce robi się tak składników po równo: tyle papryki, tyle pieczarek (?! Węgier by padł), tyle pomidorów – nie, pomidory to tylko tło do sosu.
2. Paprykę kroimy w półplasterki, pomidory w ćwiartki, cebulę w piórka, kiełbasę w plasterki, boczek w kostkę (proszę, na ile sposobów można coś pokroić w języku polskim), a czosnek siekamy (jednak inaczej taki smakuje niż przeciśnięty przez wyciskarkę).
3. Co do wędlin, to też szkół tyle, co domów. Na Węgrzech można kupić lecsókolbász – kiełbasę doprawioną papryką (tak dla odmiany od wszystkich innych kiełbas doprawianych papryką). Ale bardziej chodzi o to, że nie jest podwędzana, podsuszana. Według mnie toruńska podsypana dodatkową łyżką słodkiej papryki w proszku da radę. Może być sam boczek. Mogą być parówki. Mogą być resztki pieczeni. I oczywiście może być leczo bezmięsne. Z rybą nie próbowałam, Węgrzy tym bardziej nie, ale jak ktoś lubi eksperymenty, to to może się udać.
4. W rondlu rozgrzewamy tłuszcz. Nie należy go żałować, bo zaraz będzie go „piła” papryka w proszku. Wrzucamy cebulę i boczek. Cebula ma się zeszklić, a boczek zacząć wytapiać. Gdy zaczynają zmierzać do tego celu, dodajemy kiełbasę i czosnek. Jeszcze chwilę wszystko podsmażamy, ciągle mieszając, zdejmujemy rondel z ognia i wsypujemy słodką paprykę w proszku (3 łyżki stołowe). Ja wiem, że ta ilość wydaje się zatrważająca, ale te przemysłowe ilości papryki to kwintesencja kuchni węgierskiej. To ona daje cały aromat. Na marginesie – mój znajomy Węgier, który prowadzi w Warszawie węgierską restaurację, mawia: „Jaka pyszna jest polska kuchnia! Nareszcie coś smakuje sobą, a nie papryką!”. Rondel trzeba zdjąć z ognia, bo papryka w wysokich temperaturach gorzknieje. A zatem szybko wszystko razem mieszamy, znów stawiamy na gaz i podlewamy wodą lub winem.
5. Wrzucamy pokrojoną paprykę, mieszamy, dusimy pod przykryciem 5 minut. Dodajemy pomidory. Ja – wzorem Węgrów, którzy mnie leczo robić uczyli – nie obieram pomidorów ze skórki, ale oczywiście można. Te ich ćwiartki po wrzuceniu warto rozgnieść łyżką – szybciej się zamienią w sos.
6. Doprawiamy. Majeranku dosłownie 2 szczypty, tak ciut, na smak. Vegety nauczyłam się dopiero na Węgrzech używać, też w aptecznych dawkach, ale umiejętnie podkręca smak potrawy. Do leczo wystarczy 1 łyżeczka. Sól wedle uznania, ale pamiętajmy, że vegeta jest słona i wędliny też są słone. Co do ostrości, to jak kto lubi. Tyle tylko, żeby to była ostra papryka, chili, żeby nie pieprzyć, bo pieprz zupełnie do leczo nie pasuje.
7. Dusimy na małym ogniu jeszcze jakieś 5 – 10 minut. Wszystko zależy od gatunku papryki. Węgierska robi się miękka błyskawicznie. Na koniec wlewamy roztrzepane jajka i szybko mieszamy. One mają zagęścić potrawę. Ja wiem, że dla wielu to brzmi „tak sobie”. Ja też na początku nieufnie podchodziłam do tego pomysłu robienia jajecznicy na leczo. A żebyście minę mojej mamy widzieli! Ale to się sprawdza, te jajka gdzieś giną w odmętach, zostawiając za sobą ledwie widoczne niteczki. Grunt to energicznie mieszać, żeby wszystko się gładko połączyło zanim się zetną. A dodają smaku, uwierzcie!
8. Odmian leczo jest, jako się rzekło, tysiące. Jest też krumplis lecsó (z dodatkiem ziemniaków, które podgotowane, pokrojone w kostkę wrzuca się wraz z pomidorami) – takie leczo teraz zrobiłam i ono jest widoczne na zdjęciach – lub cukkinis lecsó (cukinię w półplasterkach wrzuca się wraz z pokrojoną papryką). Nigdy w życiu nie widziałam, żeby ktoś do tego dodawał pieczarki, ale może powinnam Węgrów uświadomić?
9. Leczo je się przeważnie z chlebem. W knajpach jest rzadko spotykane, to raczej domowa potrawa. Resztki leczo wykorzystywane są jako sos-dodatek do usmażonego na drugi dzień kotleta.

Ja sobie do leczo dołożyłam kleksa śmietany, ale ja ze śmietaną mogę zjeść wszystko - uwielbiam! Także to nie kanon, to moja fanaberia.

Wiadomo, że od sąsiadów „pożycza się” różne słowa. Dopóki nie zaczęłam się uczyć węgierskiego, moim ulubionym odkryciem był „wichajster”. Z niemieckiego „wie heisst er?”, czyli „jak się to nazywa?”. Tak ponoć mówili polscy robotnicy, pracujący w Niemczech, na każdą część maszyny, której nie umieli nazwać.

Z Węgrami w sumie też przed wiekami graniczyliśmy, ale że to sąsiedztwo mogło zaowocować tyloma wspólnymi wyrazami… Nie, no ja rozumiem, że alkohol rozwiązuje języki, a w dodatku nie masz wina nad węgrzyna… Z tych zamierzchłych zapożyczeń bardzo podoba mi się hejnał. Po węgiersku „hajnal” (czyt. hojnol) to świt. A o świcie grano pobudkę. „Juhas” brzmi już mniej zaskakująco. „Juh” to owca, „juhász” – czytany dokładnie jak w polskim, pisownia tylko jest inna – to pasterz owiec. Spotkałam się też z opinią (ukłony dla Magyorka), że nasze „serwus” wzięło się z węgierskiego. W sumie nie ma chyba w żadnym innym języku takiego pozdrowienia. Tyle tylko, że u nas to była raczej przejściowa moda, a na Węgrzech „szervusz” (czyt. jak w polskim) trzyma się nieźle, ma nawet slangowe modyfikacje, jak „szevasz” (czyt. sevos), co można przyrównać do naszego „sie ma” albo „siemanko”.

Traktor to po węgiersku nie żaden "mezőgép", jak możnaby się spodziewać, ale po prostu traktor.

Ale do diabła z etymologią – może kiedyś wydam słownik słów polskich pochodzenia węgierskiego – dziś bardziej pochłonięta jestem ogarnianiem tego upiornego języka na poziomie komunikacji. Popsuł mi się wentylator w samochodzie. Silnik się gotował, chłodnica nie chłodziła. Tłumaczę  przyjacielowi Węgrowi, w czym problem. Zabijcie, skąd ja niby mam wiedzieć, jak jest po węgiersku wentylator?! Wzbijam się na wyżyny mego intelektu i próbuję dookoła. Bo jak silnik pracuje, to jest gorący. I trzeba, żeby był chłodniejszy. To to, co masz z przodu, to chłodnica. A tam jeszcze jest takie, co się kręci, żeby powietrze było…

- Ventillátor!

Od tej pory, zanim się zabiorę za skomplikowane tłumaczenia, mówię po polsku. A nóż widelec jest tak samo. Często jest – częściej, niżbym kiedykolwiek przypuszczała.

Przede wszystkim trzeba robić huk. Mnóstwo huku, żeby przegnać Stary Rok. Poszłam na kiermasz pod wieżę ciśnień. Trąba trąbą trąbę pogania – wszystkie oczywiście marzeniem każdego dziecka. I chmara tych dzieciaków trąbiących jak oszalałe… Ogłuchnąć można, ale jakoś serce rośnie, że na bank te ubiegłoroczne smutki zwieją od tego hałasu.

Jak to na jarmarku: peruki, maski i zalew kiczu po przystępnych cenach.

A idź ty, Stary Roku!!! Może jestem mała, ale cię przegonię!

Trąbkę kupiłam sobie skromną – taką, co jak się dmuchnie, to piszczy i się rozwija. Dowiedziałam się później, że zwana jest tutaj „językiem teściowej”. A poza tym zaopatrzyłam się w 12 baloników. Tak że niby zgodnie z liczbą tego nadchodzącego. Wróciłam do domu i zaczęłam dekorować „salę balową”. To mam po mamie – nieważne, czy imprezowałyśmy gdzieś poza domem, czy do nas przychodzili goście – mieszkanie zawsze tonęło w balonach i serpentynach, a na lustrze szminką moja mama pisała noworoczne życzenia.

Oto "język teściowej". Zwinięty, żeby nie powiedzieć, że trzymany za zębami...

Boję się dmuchać balony, bo nieraz któryś mi podczas dmuchania strzelił, co nie jest zbyt miłe. Tym razem się udało dmuchnąć towarzystwo z sukcesem. Rozwiesiłam wszystkie po pokojach. Huk. Pierwszy strzelił u mnie w sypialni. Pal go sześć. Idę się malować. Huk. Kolejny strzelił w salonie. Hmm… Chińskie gówno. Wymalowana nakrywam do stołu. Huk tuż nad moją głową. Aż podskakuję. Ja rozumiem, że na Węgrzech należy z hukiem przeganiać Stary Rok, ale może nie przesadzajmy?! Straty na dzień dzisiejszy wynoszą 5 sztuk, czyli niemal cofam się w czasie do 2007…

To chiński mocarz. Jego dwaj koledzy już go opuścili. W zasadzie, to zrobili go w balona.

Poszłam na zakupy. Oczywiście po szampana i parówki. Długo nie mogłam się dowiedzieć, czemu na Węgrzech w sylwestra obowiązkowo je się parówki. Ze wszystkich przepytywanych węgierskich znajomych tylko jeden był w stanie udzielić mi sensownej odpowiedzi. Bo kiedyś było tak, że aby zapewnić sobie obfitość w nadchodzącym roku, to na sylwestrowym stole lądowały mięsiwa najróżniejszych rodzajów. Dziś niewiele osób ma kucharzy, służbę, więc tą namiastką „rozmaitości” są parówki, które lepiej nie wiedzieć, co zawierają, ale na pewno wszystko.

Obowiązkowe węgierskie menu sylwestrowe. W miseczce słone wafelki serowe - takie tutejsze chipsy.

Zaś w Nowy Rok obowiązkowo trzeba zjeść soczewicę – to gwarantuje bogactwo i pomyślność. Z soczewicy można zrobić zupę albo – i to była moja opcja – potrawkę, wzbogaconą na przykład parówkami. Jeśli są sylwestry urządzane dajmy na to w hotelach, to po północy wjeżdża właśnie taki specjalny noworoczny bufet z soczewicą w roli głównej.

W ciągu dnia poszłam sobie nad Balaton. Pogoda przepiękna, więc mnóstwo spacerowiczów. I mnóstwo trąbiących dzieci.  Ten 2011 zwiewa, aż się za nim kurzy…

Na siófockim molo tłumy. Nie brak też - jak zawsze -wędkarzy.

Trąbię, trąbię, trąbię do utraty tchu...

Susza daje się we znaki także w Siófok. Rzeka Sió niemal wyschła. Prezentuje się marnie, a pachnie jeszcze gorzej.

I tylko Balaton jak zawsze zachwycający. Nieważne, czy w tym, czy w innym roku.

Imprezować zaczęliśmy u mnie, a przed północą poszliśmy na koniec siófockiego molo.  Nigdy nie byłam entuzjastką spędzania sylwestra na ulicy, ale tu podoba mi się wyjątkowo. Temperatury są o wiele bardziej sprzyjające niż w Polsce. Węgrzy się po alkoholu nie awanturują, co najwyżej rzucają się sobie na szyję życząc wszystkiego, co najlepsze. Każdy balatoński hotel urządza swój pokaz fajerwerków i z reguły nie robią sobie konkurencji, czyli jeden skończy, drugi zaczyna. Tym sposobem sylwestrowa kanonada trwa dobre 40 minut.

Widoczność była doskonała, więc w blasku sztucznych ogni spowity był także przeciwległy brzeg. A nad nami pochylało się rozgwieżdżone niebo. Czyż można lepiej powitać Nowy Rok? Niech się Wam wszystkim szczęści i powodzi! Boldog Új Évet Kívánok!

W Siófok z powrotem odnalazłam sens świąt. To jest moja druga Wigilia nad Balatonem, ponownie samotna. Ja wiem, że wiele osób mi współczuje, ale dlatego też postaram się opowiedzieć, co takiego fascynującego jest w tym świętowaniu na węgierskiej obczyźnie.

Kartki od najbliższych - takie prawdziwe - to chyba najładniejszy prezent w dzisiejszych elektronicznych czasach.

Węgrzy obchodzą Boże Narodzenie. Jest choinka, prezenty, które tutaj przynosi Jezusek, a nie św. Mikołaj. Jest Wigilia, choć nie wszyscy wówczas poszczą. W niektórych domach je się zupę rybną, w niektórych sandacza, a w innych indyka. Także Węgrzy też muszą zrobić zakupy. A jednak wygląda to tak normalnie – nie ma tego biegu i polskiego „zastaw się, a postaw się!”. Owszem, jest kryzys, ale nie sądzę, żeby to z tego wynikało.

Do Tesco pojechałam zawczasu, żeby nie stać potem w znanych mi z Warszawy kolejkach. Ale i tak w przeddzień Wigilii okazało się, że czegoś tam zapomniałam, coś się skończyło i muszę jechać jeszcze raz. Westchnęłam ciężko i pojechałam. No byli ludzie, kupowali (i wcale im się nie wysypywało z koszyków – cóż za niespodzianka!), a przede mną do kasy były 2 osoby. Pani kasjerka nie padała na twarz, tylko z uśmiechem życzyła „wesołych świąt”, każdy z każdym gadał i się czuło, że ludzie naprawdę szczerze sobie wymieniają te serdeczności. Pod Tesco sprzedawali choinki, a obok na kupkę odkładali odcięte gałązki, które można było sobie wziąć za darmo, z czego z radością skorzystałam, komponując sobie bożonarodzeniowe drzewko.

Za choinkę robi mi w Siófok fikus - uważam, że bardzo trafiony pomysł na południu Europy.

W Wigilię do południa poszłam pospacerować nad Balaton. Poziom wody jest rzeczywiście bardzo niski. Pierwszy raz udało mi się obejść zakończenie siófockiego molo po zewnętrznej stronie barierki! I tak stojąc tuż nad tą Wielką Wodą miałam niepowtarzalną okazję do pomyślenia o wszystkich moich bliskich, do podsumowania roku, jakiejś refleksji nad życiem. Wiem, że to strasznie patetycznie brzmi, ale w tej ciszy i spokoju można odnaleźć istotę i magię świąt.

Balaton odkrył umocnienia molo, więc można przejść po zewnętrznej bandzie. Mało rozsądne, ale kręcące!

W takich warunkach naprawdę można poczuć, co jest ważne na tym świecie... Oczywiście miłość!

Ten pomnik nazywa się "Balatoński wiatr". Pakują go na zimę w kondom, ale balatoński wiatr za nic ma takie zabezpieczenia.

Zdążyłam się wyszykować, uprasować biały obrus i zacząć wigilijne przygotowania, gdy oto dzwonek do drzwi. Sąsiedzi z życzeniami i talerzem węgierskich wypieków domowej roboty. Prawdziwie mnie wzruszyli. Weszli, usiedliśmy przy kieliszku winka. Ciasta nie chcieli, bo to oczywiście dla mnie (Petiego mama piekła), ale mogłam się zrewanżować częstując ich domowymi pogaczami (to słone ciastka będące na Węgrzech tradycyjną zagryzką do wina). Te zaś dostałam od swojego wspólnika jako załącznik do gwiazdkowego prezentu, a robiła je mama Maciego – jego przyjaciela. Ach, te węgierskie mamy!

Rolada makowa i orzechowa, makowe i miodowo-orzechowe przekładańce, pierniczki i ciasteczka.

Węgierskie pogacze pod polską choinką.

Pogadaliśmy o polskich i węgierskich tradycjach świątecznych, złożyliśmy sobie życzenia i gdy pożegnałam mych gości, zaczęłam szykować wigilijną kolację. Ja tam się trzymam tradycji, nie jestem katoliczką, ale jestem Polką. Zrobiłam sobie śledzie (polskie, w oleju, kupione w siófockim Tesco – ach ta cudna globalizacja!), więc wystarczyło posiekać cebulkę i polskie smaki gwarantowane. Bols (oczywiscie też polski) już zmrożony. I ugotowałam sobie barszczyk z torebki (ten już przywieziony onegdaj z Polski). Także wypas. Wśród otrzymanych ciast jest coś na kształt naszego makowca, więc prawie jak w domu. Kompotu z suszu mi tylko brakuje – śliwki i figi kupić można, ale zgapiłam się, żeby ususzyć jabłka i gruszki.  Zaś na Boże Narodzenie  mam polską kiełbasę żywiecką, którą można tu kupić w Lidlu (ta globalizacja naprawdę potrafi się przydać!).

Tak zastawionego wigilijnego stołu każdemu życzę - nie tylko na obczyźnie!

Za uszka robiły mezzelune, bo jako jedyne były z grzybami - w odróżnieniu od tortelli ze szpinakiem i ravioli z serem, wybitnie pasujących do barszczyku.

Naprawdę wyglądały apetycznie, wręcz z ziemi włoskiej do Polski...

Śmiałam się sama z siebie, ale trzeba umieć sobie radzić, czyż nie?

Efekt końcowy był lepszy niż się spodziewałam. A może tylko w tym rzecz, że swoje już zdążyłam wypić?

W tym roku byłam chyba wyjątkowo grzeczna, bo z prezentami było naprawdę na bogato. Dostałam kieliszki do wina (to od mojego wspólnika, który zna moje zamiłowanie do trunków i filozoficznie stwierdził: „tego nigdy dość, bo zawsze się jakiś stłucze”). Dostałam genialny podręcznik do nauki węgierskiego „Gyakorló magyar nyelvtan/A practical Hungarian grammar” (to kupione w imieniu mamy i babci). Sama sobie sprezentowałam rondel Tefala, bo przecież uwielbiam gotować. A od Árpiego – ach, brak mi słów – dostałam kolejkę elektryczną!!!

Pod choinką kryzysu nie widać - tu jeszcze prezenty przed "rozpakowaniem"...

...a tu już się do wszystkich dobrałam.

Bo ja jestem taka techniczna dziewczynka. Jak byłam dzieckiem, to wszyscy wiedzieli, że żadne tam lalki, tylko samochody, koparki itd. Wszelkie mechaniczne zabawki oczywiście w mig rozkręcałam, żeby zobaczyć, jak działają. A moją ulubioną była właśnie kolejka jeżdżąca w kółko, żelazna, radziecka, nakręcana na kluczyk. Była na tyle „niegniotsa-niełamiotsa”, że nigdy nie zdołałam jej rozebrać na czynniki pierwsze. Kiedyś opowiadałam tę historię Árpiemu, zapamiętał i teraz uparcie szukał po sklepach czegoś na wzór i podobieństwo. Bo jest mnóstwo nowoczesnych modeli kolejek, ale takiej, co to w kółko jeździ, za nic w świecie nie mógł znaleźć. W końcu w jakimś 20. z kolei sklepie z zabawkami sprzedawczyni mówi: „Tak, mamy dokładnie taką, od 3 lat nikt jej nie chce kupić!”.

To jest parowóz, ma węglarkę ze srebrnym węglem i z przodu świeci mu się światełko. Cudo!

Árpi wygnał mnie do sypialni i pozwolił wejść do salonu, dopiero gdy złożył szyny i uruchomił pociąg. Miałam niespodziankę, o jakiej każde dziecko może tylko śnić w święta… Árpi, widząc moją radość stwierdził, że chyba nie był taki zły ten rok, skoro pod choinkę dostałam pociąg. Przypomniałam mu, że rok temu pod choinkę dostałam samochód (przyjaciel odsprzedał mi swoje auto po okazyjnej cenie). Na co Árpi: „To za rok co? Chyba samolot! Nie mogłaś od roweru zacząć?!”. Jeszcze statek przede mną. Zważywszy na tę Wielką Wodę koło mnie.

Olbrzymią choinkę do pionu musiał stawiać dźwig, choć i tak wydaje się maleńka przy wieży ciśnień.

W rozlicznych budkach pełno jest uroczych drobiazgów, które w czasach kryzysu mogą być świetnym upominkiem dla najbliższych.

Nie ma też tego biegu znanego mi z polskiej stolicy. Tu nikt się nie spieszy. Dzieciaki przyjdą po szkole, wyjdzie się z pracy w czasie przerwy obiadowej, po południu spotka znajomych i sąsiadów. Każdy ma czas przystanąć i zamienić chociaż kilka słów. Ja też przemierzając jarmark  - inaczej się nie da, bo jest w centrum miasta, zawsze po drodze do banku, sklepu, poczty – niemal zawsze spotykam kogoś znajomego. I wszyscy się uśmiechają, mimo kryzysu i pustki w portfelach.

Nad tą świąteczną, serdeczną atmosferą bez wątpienia czuwa Święta Rodzina.

Na dole przepięknie wyremontowanej wieży ciśnień, której otwarcie tuż-tuż, urządzono niezwykłą galerię – dobudowane przeszklone wejście zdobią fotografie dokumentujące 100-letnią historię tego obiektu. Od początku jej powstania w 1912 r. po dzień dzisiejszy. Naprawdę z głową zrobili całą tą renowację, aż się nie mogę doczekać otwarcia, które ma nastąpić z końcem stycznia przyszłego roku.

Wieża ciśnień zawsze była chlubą i symbolem Siófok.

Teraz, jak ją remontowali, tańczyły wokół niej nowoczesne dźwigi. Jak zobaczyłam to rusztowanie na zdjęciu z czasów budowy, to padłam.

Kolejna rzecz, o której muszę wspomnieć, to szaloncukor, co dosłownie możnaby przetłumaczyć jako „cukierek salonowy”. Są to cukierki tradycyjnie wieszane na węgierskiej choince. W ogóle bez nich nie ma tu choinki. I nie można szaloncukor kupić o innej porze roku, tylko przed Bożym Narodzeniem. Występują w wielu smakach i bajecznie kolorowych błyszczących opakowaniach. Fajnie, że w świecie chińskich bombek i lampek są jeszcze kraje, w których na choince można znaleźć coś jadalnego.

Marcepanowe, pistacjowe, kokosowe, bananowe, orzechowe, cappuccino, wiśniowe... - naprawdę jest w czym wybierać.

A wszystkiemu z góry przygląda się Księżyc, stary lis - idę o zakład, że coś tam sobie podkradnie z tego jarmarku...

A zatem w Siófok jest śluza. Ale śluza to śluza – służy do przepływu jednostek pływających, umożliwiając im pokonanie różnicy poziomów wody.  Zaś obok śluzy jest jaz. To on umożliwia przepływ wody, a nie żadna śluza, jak błędnie pisałam. Na swoją obronę mam tylko to, że sami Węgrzy mówią na to śluza, ale każdy, kto ma jakieś pojęcie o hydrologii będzie się łapał za głowę. Proszę się więc łaskawie nauczyć, że jaz to urządzenie służące do sterowania przepływem w konstrukcjach hydrotechnicznych. Po węgiersku jaz to gát. Mostek, który prowadzi do służbowej części portu jest zatem nad jazem, a nie nad śluzą.

Po lewej stronie jest śluza, a po prawej wylot z jazu.

Tu dokładnie widać wylot z jazu, który błędnie nazywałam śluzą. Nad jazem jest mostek do części służbowej portu.

W Kiliti jest zapora i w niej też jest jaz. Oczywiście nie byłabym sobą, jakbym nie pojechała jej pooglądać. Dotrzeć tam można tylko rowerem albo na piechotę, samochodem sie nie podjedzie. Tego dnia zapora była zamknięta, czyli jaz był podniesiony. Ten jaz w Siófok jest regulowany, co oznacza, że można sterować, jaką ilość wody ma przepuszczać, zaś ten w Kiliti może być albo otwarty, albo zamknięty – to już informacje od mojego znajomego strażaka z Siófok.

Po długim kręceniu się po okolicy w końcu udało mi się dotrzeć nad zaporę.

Rzeka w tym miejscu jest dostępna tylko dla pieszych lub dla rowerzystów.

Ale opłaciło się - w końcu na własne oczy zobaczyłam, jak wygląda jaz. To ta metalowa konstrukcja, "klapa", jak by powiedział laik, która jest podniesiona.

Po Sió odbywa się żegluga, choć mój warszawski przyjaciel się dziwił, jak można przepłynąć przez jaz. I po co im ta śluza w Siófok, jak 2 km dalej jest próg na rzece. No najwyraźniej Węgrzy nie takie rzeczy ze szwagrem po pijaku robią. Rzecz jasna zapora musi być wtedy otwarta. Strażak twierdził również, że albo oba jazy są otwarte, albo oba zamknięte.

Na pewno nie ma mowy o żegludze przy tak niskim poziomie wody.

Tu widać wyraźnie, jak działa jaz.

Wspominałam również, że nie wiem, co to średni stan wody. Już wiem. Średni stan wody – to wartość średnia z wielolecia względem określonej rzędnej, będącej tzw. „zerem” wodowskazu. Zero wodowskazu – cytuję tłumaczenie, jakie sama otrzymałam, bo chyba prościej się tego wyjaśnić nie da: „Ciekawość ludzka i zamiłowanie do utrudniania sobie życia nie zna granic, więc już od dawna na rzekach ludziom się nudziło i obserwowali poziom wody, gdyż na rzekach poziom wody się zmienia cały czas. Potem ktoś mądry (a wszędzie taki się znajdzie) zrobił sobie w miejscu codziennych obserwacji tzw. łatę wodowskazową, czyli dechę wbitą w dno z podziałką co 1 lub 2 cm i pilnie zaczął notować codzienne wskazania. I tam, gdzie ta łata miała zrobione 0, przyjmuje się, że jest to zero danego wodowskazu, które następnie jest dość ważną daną w projektach związanych z ochoną powodziową i w lokalnej hydrotechnice, a np. w Warszawie zero wodowskazu było przez jakiś czas odniesieniem dla warszawskiego układu współrzędnych geodezyjnych.”

Proste? Proste jak drut. Tylko trzeba umieć wyjaśnić. A wyjaśniać takie rzeczy blondynce to jest naprawdę wyzwanie.

Bardzo lubię gotować. Bardzo lubię książki. Literatura kulinarna jest w centrum moich zainteresowań, choć niestety nie zawsze – spełnieniem marzeń. Książki, w których się je, są fanscynujące, ale smakowicie opisać konsumpcję nie każdy umie. Wyśmienite są filmy, w których posiłki są pełnoprawnymi bohaterami, a w tym przodują Francuzi. Nie ma w zasadzie francuskiego filmu, w którym by się nie jadło. To nie do pomyślenia, niemal jestem gotowa ogłosić konkurs sms-owy: “Wymień tytuł francuskiego filmu, w którym bohater/bohaterka nie bierze nic do buzi”. Że już o „Wielkim żarciu” nie wspomnę. A książki kucharskie po prostu kolekcjonuję.

Nie napiszę, że to jest węgierski Robert Makłowicz, bo Bereznay Tamás nie jeździ citroenami.

Urodziłam się latem – ja wiem, że to na razie brzmi bez sensu, ale zaraz się wyjaśni – w wakacje, które jako dorosła dziewczynka spędzam z reguły z daleka od domu. Mam zatem z mamą niepisaną umowę, że sama sobie kupuję prezent, który mama refunduje. W tym roku kupiłam sobie książkę kucharską. Pan Bereznay Tamás jest chyba dość uzdolniony, a na pewno znany. W najpopularniejszym tygodniku dla pań, który nosi tytuł „Nők Lapja” ma swoją stała rubrykę. To taki odpowiednik naszej „Kobiety i Życie”, z tym że dobrze przetrwał zmiany ustrojowe i nadal reprezentuje wysoki poziom. Prezetowane tu przez Tomasza pomysły na dania są nowoczesne, ale nie wydumane. Gdy więc zobaczyłam jego książkę „Dzisiejsza kuchnia węgierska”, sięgnęłam po nią bez wahania.

Dosłownie: "Pismo pań". Robione z głową od lat, udanie przeczy stereotypom, że czytelnicy nie chcą tekstu, tylko obrazki.

Tomasz propaguje kuchnię nowoczesną, fajnie podaną, ale przy tym jadalną, co dziś należy do rzadkości.

Jest taki film „Julie i Julia” – ja wiem, że to znowu brzmi bez sensu – o pewnej dziewczynie, która postanowiła przez rok zrealizować wszystkie przepisy z książki kucharskiej niezwykłej Amerykanki mieszkającej swego czasu we Francji, a granej przez genialną Meryl Streep. Jak kupiłam tę książkę Tomasza, to przemknął mi przez głowę podobny pomysł. Ale się hamuję, bo aktualnie nie mam narzeczonego, który by to wszystko zjadał.

To w ogóle nie jest żadne wyzwanie, bo ta książka zawiera tylko 89 przepisów.

Ale ziemniaki na wszelki wypadek ugotowałam.

HelkaTours miała gości, którym udało się załatwić nocleg w pół dnia – wiem, wiem, to się w ten sens zaraz ułoży – a oni mają pensjonat agroturystyczny i w podzięce dostaliśmy 20 jajek od zielononóżek. Podzieliłam się prezentem z moim węgierskim wspólnikiem, dzielnie mu tłumacząc, co to takiego zielononóżka, a następnie zaczęłam rozmyślać, co też dobrego mogę z tych jajek przyrządzić. Stanęło na rakott krumpli, czyli węgierskiej zapiekance ziemniaczanej. I tak przystąpiłam do testowania Tomasza i jego przepisów.

Podczas gdy gotowały się jajka zielononóżek...

...ja cierpliwie obierałam ziemniaki

Wedle Tomasza:

1,5 kg ziemniaków

10 jajek

0,6 l śmietany

0,5 kg wiejskiej kiełbasy

Banał, prawda? Nie do końca. Tomasz uważa, że powodzenie tego dania zależy od jakości kiełbasy i na nią nie należy żałować pieniędzy. Tu się zgadzam. A co do reszty… Jak wspomniałam, uwielbiam czytać książki kucharskie. A potem robię po swojemu. Przepis to ma być inspiracja, a nie biblia. Opiszę precyzyjnie moje mierzenie się z kuchnią węgierską, bo może zachęci to Was do dalszych eksperymentów. Żeby była jasność: rakott krumpli robiłam raz w Warszawie (zniknęło, nawet nie wiem kiedy) i raz w Siófok (nie było kanoniczne, bo dodałam do niego cebulę i strąk papryki, co dopuszczała inna książka, ale mimo to zniknęło, nie wiem kiedy).

Mało feministycznie, ale to tu jest klucz do sukcesu.

A zatem:

- obrane ziemniaki ugotować w osolonej wodzie – ja ziemniaków nie obieram i gotuję je na parze, w mundurkach, nieosolone (wzięłam jakieś 1,2 kg i tak mi 2 ziemniaki zostały), potem obrałam i w plasterki;

Tak wygląda węgierski ziemniak gotowy na poniewierkę.

- jajka ugotować na twardo (zużyłam 8 sztuk, ale te zielononóżkowe są dość drobne) i pokroić w talarki;

Moim skromnym zdaniem każda zielononóżka chciałaby tak skończyć.

- kiełbasę sparzyć, by łatwiej zeszła skórka (zeszła bez problemu, bez oblewania jej wrzątkiem, może moja kiełbasa nie była odpowiedniej jakości?!) – prawdę mówiąc, u mnie kiełbasy było 20 dkg, ale to przecież rzecz gustu, pokroić w talarki, lekko podsmażyć. Taką paprykową wędlinę w Polsce trudno dostać, ale też nie ma sensu wydawać na nią majątek, jeśli nawet gdzieś się dorwie. Ja w Polsce kupowałam toruńską, podsmażałam obficie posypując słodką papryką w proszku i efekt był zbliżony – tylko króciusieńko, bo sproszkowana papryka szybko gorzknieje w wysokich temperaturach, najlepiej na czas procesu przyprawiania zdjąć patelnię z ognia;

Tu w ogóle powinno być: no comments!

Ale sadystycznie pokroiłam...

...a potem podsmażyłam.

- w brytfannie układać ziemniaki, jajka, posolić, kiełbasę, polać tłuszczem, śmietanę, znów jajka, pozostałe ziemniaki (to nie pomyłka w tym zaburzonym układzie, tako rzecze Tomasz), posolić, na koniec polać resztą śmietany i do piekarnika (180 st. C na 40 minut) – mi ta końcówka najmniej się zgadza, a o tym wszystkim szerzej poniżej.

A zatem ziemniaki...

...potem jajka...

...i kiełbasa...

...a całość polewamy śmietaną.

Żaroodporne naczynie wysmarowałam olejem, ułożyłam ziemniaki, posoliłam, bo przecież były niesłone, bo gotowałam je na parze. Popieprzyłam. Ja uwielbiam pieprz i bez niego sobie tej potrawy nie wyobrażam, choć Tomasz nie zająknął się o ani jednym ziarenku. Ułożyłam jajka. Posoliłam i popieprzyłam (czy już wspominałam, że uwielbiam pieprzyć?). Następnie poukładałam talarki kiełbasy i obficie polałam całość śmietaną. Na mój gust mogłaby w to wejść podsmażona cebulka, choć zostałam dokształcona, że w wersji ortodoksyjnej absolutnie nie. Nie powstrzymałam się jednak od zejścia na złą drogę. Sypnęłam szczyptę lubczyku i majeranku oraz vegety, do której przekonałam się dopiero na Węgrzech – stosowana w laboratoryjnych dawkach potrafi udanie „podbić” smak dania. A warstwę śmietany posypałam tartym żółtym serem. Od żółtego sera jestem uzależniona, w zasadzie tylko wódki nie umiem pić z żółtym serem. Potem znów były ziemniaki, jajka, kiełbasa – ostatnią warstwę polałam tłuszczem wytopionym z kiełbasy – śmietana, ser i tak skończyłam.

Śmietana ma tutaj 20% - to odpowiednik naszej 18-tki, takie wesołe węgierskie rozpasanie.

Całość dobrze jest polać paprykowym tłuszczem...

...a na wierzchu znów przykryć śmietaną. Jeśli ktoś lubi - to także tartym żółtym serem.

Taka zapiekanka to nihil novi. Można ją ulepszać, modyfikować po swojemu. Łatwo ją zrobić w wersji wegetariańskiej. Nawet z makaronem, według mnie, jeśli ktoś nie lubi ziemniaków. Istotą są jajka obficie podlewane śmietaną, jakkolwiek erotycznie to zabrzmi. Ale czyż jedzenie nie jest na wskroś erotyczne? Eksperymentujcie i róbcie po swojemu!

En face wygląda tak.

A tak wygląda z profilu.

Liście trochę zaczynają się żółcić i złocić, częściej pada, robi się mgliście i nastrojowo. Ale wciąż ciepło, przynajmniej jak na polskie standardy. Dziś specjalnie dla Was jesienny komiks znad Balatonu.

Burza zieleni za oknem zdaje się nieuchronnie przemijać.

Pociągi leniwie zmierzają do celu...

...na podwórku coraz więcej liści...

...a senna aura udziela się nawet cherubinkom.

Jest dość mgliście...

...choć wciąż dość ciepło...

...a Lwy kochają, jak jest ciepło!

Siófockie ogrody z daleka...

...i z bliska.

I niemal gotowa wieża ciśnień.